Adequatio Intellectus Et Rei

Blog για όλους και για όλα

Archive for the ‘θρησκεία’ Category

Η προέλευση της θρησκείας ως πολιτισμικό φαινόμενο

Posted by geysser στο Νοέμβριος 10, 2009

Θέλω να ξεκινήσω το παρόν άρθρο με εναν μίνι πρόλογο, στον οποίο νοιώθω ότι πρέπει να ξεκαθαρίσω κάποια πράγματα, προς αποφυγήν τουλάχιστον παρεξηγήσεων. Πρώτον, δεν είμαι ανθρωπολόγος. Δευτερον, δεν είμαι φιλόσοφος. Τρίτον, δεν είμαι οποιουδήποτε είδους επιστήμονας. Ό,τι ακολουθήσει στις επόμενες γραμμές, δεν είναι παρά μια απόπειρα ταξινόμησης των σκέψεων που έχω κάνει κατα καιρούς πάνω σε ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα που έχει θέσει ποτέ η Φιλοσοφία: ποιά η προέλευση του θρησκευτικού φαινομένου.
Δεν προσπαθώ να δώσω απάντηση στο ερώτημα αυτό – τόνοι μελάνης έχουν χυθεί και δεκάδες δάση του Αμαζονίου έχουν καταστραφεί ανά τους αιώνες σε απόπειρα απάντησης χωρίς, μέχρι τώρα, ικανοποιητικά αποτελέσματα. Εξάλλου, δεν έχω τα απαραίτητα προσόντα για να επιχειρήσω καν κάτι τέτοιο, γιαυτό θα περιοριστώ μόνο στο να καθορίσω μια γραμμή σκέψης για τον επίδοξο αναγνώστη που έχει κάποιο ενδιαφέρον για το συγκεκριμένο πρόβλημα.

Καταρχήν, τι είναι θρησκεία;
Ο ορισμός είναι λίγο δύσκολος. Γενικά, πρόκειται για ένα σύστημα ιδεων το οποίο, μέσω τελετουργίας, πίστης, συμβολισμών και αναφορών σε κάποια θεότητα/θεότητες, υπερφυσικά όντα ή υπερφυσικές δυνάμεις, προσπαθεί να δώσει όχι μόνο εξηγήσεις, αλλά και υπέρτατο νόημα σε ανθρώπινες εμπειρίες (Clifford Geertz, Religion as a Cultural System, 1973).Προσωπικά δεν εχω κανενα ιδιαίτερο πρόβλημα με τον ορισμό αυτό, και με τα τέσσερα σημεία που παρουσιάζονται στον ορισμό αυτό θέλω να προχωρήσω.

Ως τελετουργία ορίζεται το σύνολο πρακτικών, συνήθως συμβολικών, που καθορίζεται από μια θρησκεία ή από την παράδοση.Τα τελετουργικά δεν λαμβανουν υπ’οψη προσωπικές ερμηνείες των τυπικών τους, ενώ σπάνια ενσωματόνουν λογικές διαδικασίες ή αναγκαιότητες. Είναι αυστηρά καθορισμένα, κινούνται δογματικά και, στην συντριπτική πλειοψηφία τους, δεν έχουν κανένα πρακτικό αποτέλεσμα. Μπορούμε να καθορίσουμε ένα σημείο προέλευσης, αν αναλογιστούμε τον τρόπο με τον οποίο δουλεύει ο εγκέφαλος μας: είμαστε ένα είδος που δουλεύει με πρότυπα (pattern seeking animal). Κι εκεί που δεν υπάρχουν πρότυπα ή εκεί που αδυνατούμε να τα βρούμε, έχουμε την τάση να τα δημιουργούμε μόνοι μας. Οι προλήψεις (superstitions) έχουν την ίδια προέλευση. Και το είδος μας δεν είναι το μόνο που παρουσιάζει τέτοιες συμπεριφορές (Skinner, B.F. «‘Superstition’ in the Pigeon,» Journal of Experimental Psychology #38, 1947)

Το φαινόμενο της πίστης – η άκριτη αποδοχή προτάσεων χωρίς εξέταση των δεδομένων – δεν διαφέρει και πολύ. Και πάλι,  θεωρώ  ότι προέρχεται από τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου μας, και ιδιαίτερα στην φάση της παιδικής ηλικίας. Ο μαθησιακός μηχανισμος του ανθρωπίνου είδους είναι σχεδιασμένος να κάνει κάποια λογικά άλματα. Ακούγεται – και είναι – λογικό : όταν βρίσκεσαι αντιμέτωπος με μια τίγρη, δεν χρειάζεται να κάνεις ολόκληρη ανάλυση για να καταλάβεις ότι πρέπει να το βάλεις στα πόδια. Η τίγρη δεν έχει σκοπό να συζητήσει μαζί σου, έχει σκοπό να σε κάνει το επόμενο γεύμα της. O Dan Dennett περιγράφει την παραπάνω συμπεριφορά ως «υιοθέτηση προθετικής στάσης». Επειδή όμως ο μηχανισμός είναι γενικά ατελής – κάθε βιολογικός μηχανισμός παρουσιάζει ατέλειες και λάθη – πολλές φορές τα λογικά άλματα είναι πάρα πολλά, οδηγώντας σε λάθος συμπεράσματα. Μίλησα πιο πάνω για παιδική ηλικία, γιατί σ’αυτή την φάση έχουμε τις περισσότερες ελλείψεις ως προς την αξιολόγηση του περιβάλλοντός μας. Βέβαια, στην σημερινή εποχή, είναι κάπως δύσκολος να βρεθείς αντιμέτωπος με μια τίγρη, αλλά οι μηχανισμοί συμπεριφοράς έχουν τον τρόπο να επιμένουν σθεναρά.

Ο συμβολισμός – η χρήση συμβόλων που αναπαριστούν ιδέες, συναισθήματα ή φαινόμενα – είναι, γενικά, κάτι που είναι δύσκολο να εξηγηθεί. Τόσο ο Freud όσο και ο Jung, υποστηρίζουν ότι προέρχεται από την ανάγκη μας να συγκρατούμε πληροφορίες με τρόπο που να επιτρέπει εύκολη πρόσβαση (διαφέρουν στο κατα πόσο ο συμβολισμός είναι ατομική υπόθεση – Freud – ή μπορεί να είναι συλλογική – Jung). Οι εμπειρίες μου με οδηγούν στο δεύτερο και η λογική λέει ότι, αφού ζούμε όλοι σε παραπλήσια περιβάλλοντα, είναι αναμενόμενο πως οι επι μέρους συμβολισμοί θα αναπτυχθούν με παρόμοιο τρόπο. Πάντως, προσφέρεται μια λογική υπόθεση προς εξέταση σχετικά με την προέλευση του συμβολισμού.

Τέλος, οι αναφορές σε υπερφυσικές οντότητες/δυνάμεις, ό,τι δηλαδή αποκαλείται θεότητα, έχει άμεση σχέση με την τάση προς προσωποποίηση ιδεών, η οποία τάση πρέπει να πηγάζει από την κοινωνική μας φύση. Αυτή η φύση μας κάνει επιτακτική την παρουσία άλλων, ακόμη κι εκεί που δεν υπάρχουν. Είναι δύσκολο να σκεφτούμε ένα φαινόμενο με όρους άλλους από τους ανθρώπινους ( το βλέπουμε αυτό σε όσους προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την ομοφυλοφιλική συμπεριφορά άλλων ειδών).

Συνοψίζοντας όλα τα παραπάνω, η θρησκεία είναι αποτέλεσμα συγκερασμού ανθρωπίνων συμπεριφορών, συμπεριφορών οι οποίες είναι λίγο εως πολύ αναμενόμενες από βιολογική και εξελικτική σκοπιά – δεν είναι δύσκολο να δεις το εξελικτικό πλεονέκτημα όλων των παραπάνω. Η θρησκεία όμως δεν είναι αυτοσκοπός των παραπάνω συμπεριφορών. Μάλλον πρόκειται για πάρεργο, για «υποπροϊόν» αν θέλετε, των παραπάνω, αλλά σίγουρα και πολλών άλλων, συμπεριφορών. Σίγουρα μπορεί να γίνει περαιτέρω ανάλυση των θέσεών μου – και αυτό ακριβώς θέλω να προκαλέσω – αλλά θα καταλήξω σε ένα συμπέρασμα: ότι η θρησκεία είναι ένα απολύτως φυσικό φαινόμενο, εξηγήσιμο με φυσικούς όρους, και ότι κάποτε, κάποιοι, θα κάνουν καλύτερη δουλειά από εμένα ή τόσους άλλους, παραχώνοντας και αυτό το «Μεγάλο Ερώτημα» στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας.

Posted in θρησκεία | 12 Σχόλια »

Genesis v2.0

Posted by geysser στο Σεπτεμβρίου 8, 2009

Ας υποθέσουμε για μια στιγμούλα ότι ο Θεός υπάρχει. Ας προχωρήσουμε λίγο παραπέρα και ας προσθέσουμε στην υπόθεσή μας ότι, όχι μόνο υπάρχει, αλλά είναι και συγκεκριμένος, κατά το Χριστιανικό δόγμα: παντοδύναμος, πανάγαθος, έφτιαξε το Σύμπαν σε επτά ημέρες (πράγμα που αφήνει χώρο για πολλές υποθέσεις σχετικά με το τι έκανε πριν), επεμβαίνει στα καθ’υμάς, ακούει προσευχές, ανταμοίβει τους – κατ’αυτόν- καλούς και τιμωρεί τους κακούς (καμίνι Νο 17 παρακαλώ!). Ας κάνουμε ένα review, έτσι;
Η πρώτη μέρα ήταν το στάδιο pre-production. Το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να ανάψει το φώς και να δημιουργήσει χώρο για το Σύμπαν. Τα πρώτα προβλήματα φάνηκαν εκεί, καθώς ο χώρος του βγήκε πολύ μεγαλύτερος απ’ότι υπολόγιζε, με αποτέλεσμα να μην καταφέρει να τον γεμίσει επαρκώς (είναι γνωστό ότι ο Θεός πάσχει από horror vacui). Ακόμα και σήμερα, το Σύμπαν που έφτιαξε ο Θεός είναι κατά ενενήντα έξι τοις εκατό άδειο.
Την δεύτερη μέρα ο Θεός έκανε μια γενική προετοιμασία για το project «Γη». Το βασικό στάδιο ήταν ο διαχωρισμός των υγρών και των στερεών μέσω ενός καινούριου υλικού, που ονομάστηκε «ουρανός», το οποίο όμως απέτυχε, καθώς όλα τα υλικά κατακάθισαν αφήνωντας τον χώρο πάνω από το διαχωριστικό, εντελώς άδειο.
Την τρίτη μέρα καταπιάστηκε με το κυρίως project, την Γη. Και πάλι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι κάτι πήγε στραβά, καθώς, κατά την διάρκεια της συγκέντρωσης των βασικών υλικών, το εβδομήντα τοις εκατό της επιφάνειας πλημμύρισε, αφήνωντας μόνο το υπόλοιπο τριάντα για ό,τι θα επακολουθούσε. Τα λάθη συνεχίστηκαν, καθώς μεγάλες περιοχές είτε ερημοποιήθηκαν είτε πάγωσαν, συρρικνώνοντας κι άλλο την ωφέλιμη επιφάνεια του πλανήτη. Μην έχωντας τον απαιτούμενο χρόνο, πάγωσε το terraforming και προχώρησε στο επόμενο στάδιο, την δημιουργία φυτών. Κι ενώ τα περισσότερα είδη αποδείχτηκαν επιτυχημένα, η κατανομή τους έγινε με πολύ πρόχειρο τρόπο, καθώς σε μερικές περιοχές στριμώχτηκαν ασφυκτικά, ενώ σε άλλες μόνο ένα απειροελάχιστο ποσοστό κατάφερε να φτάσει.
Η τεταρτη μέρα ήταν , κατά γενική ομολογία, δείγμα της προχειρότητας του όλου σχεδίου. Ένα τραγικό λάθος διεπιστώθη – δεν είχαν φτιαχτεί ακόμα τα άστρα και ο Ηλιος της Γης – και, στην προσπάθεια να διορθωθεί, το αποτέλεσμα ήταν τραγικό. Πολλά άστρα άρχισαν να σκάνε με απίστευτη βιαιότητα, άλλα βγήκαν πολύ μικρά αλλά βαριά, άλλα βγήκαν ανεπανόρθωτα ογκώδη και κρύα, ενώ μερικά βγήκαν με τόσο λανθασμένη αναλογία βάρους/όγκου, που άρχισαν να καταπίνουν τα πάντα γύρω τους. Μέσα στον γενικό πανικό, ευτυχώς ο θεός κατάφερε να πετύχει τον Ήλιο της Γης, όχι όμως τελείως, καθώς η ενδεδειγμένη διάρκεια λειτουργίας του βγήκε σχετικά μικρή. Πάντως λειτουργούσε.
Η πέμπτη μέρα αποδείχθηκε εντελώς αποτυχημένη. Ίσως στο πιο μεγαλεπιβολο στάδιο του σχεδίου, την δημιουργία ζωής, τα σχέδια των περίπου δέκα εκατομμυρίων ειδών αποδείχθηκαν εντελώς αναποτελεσματικά, με αποτέλεσμα να εξαφανίζονται το ένα μετά το άλλο. Κρίνωντας την άμεση αντικατάσταση τους επιβεβλημένη, προσπάθησε να δημιουργήσει εκ νέου τα ζώα, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Τελικά, στην σημερινή εποχή, από τα περίπου εκατό εκατομμύρια είδη που έφτιαξε, μόνο το ένα τοις εκατό υπάρχει και λειτουργεί ακόμα.
Η έκτη μέρα ήταν και η τελευταία. Ο Θεός δημιουργησε τον άνθρωπο – με αρκετά λάθη στον αρχικό σχεδιασμό, ιδιαίτερα στον σκελετό του είδους, τα οποία όμως παραβλέφθησαν ως «ασήμαντα» – και έβαλε σε εφαρμογή το σχέδιο της κυριαρχίας του. Οι δυσλειτουργίες όμως των πρώτων δειγμάτων (και ιδιαίτερα του θηλυκού δείγματος το οποίο εμφανίστηκε απαράδεκτα έξυπνο, εν αντιθέσει με το αντίστοιχο αρσενικό που αποδείχτηκε εντελώς μαλάκας) ήταν τόσες πολλές, ώστε κατάφεραν αξιοθαύμαστα να καταστρέψουν τα πάντα. Η κατάσταση δεν διορθώθηκε ποτέ, ενώ οι ελάχιστες απόπειρες του Θεού για αλλαγή (μια εκ των οποίων ήταν και ένα πλήρες reboot με την χρήση Κατακλυσμού) αποδείχθηκαν μάταιες.
Η έβδομη μέρα δεν αξίζει καν αναφοράς. Η έβδομη μέρα καθορίστηκε ως ρεπό, ενώ μια πρώτη αναφορά του σχεδίου από τον ίδιο τον Θεό δημιουργεί πολλά ερωτήματα ως προς την αντικειμενικότητά της, καθως εμφανίζει το project ως «επιτυχημένο», και τον ίδιο τον Θεό ως «ικανοποιημένο».

Σχετικά με την όγδοη μέρα, οι πληροφορίες που έχουμε είναι ασαφείς. Πιθανότατα την όγδοη μέρα, ο θεός έθεσε υποψηφιότητα για το βραβείο «Αρχιτέκτονας της Χρονιάς». Φυσικά, η αίτησή του απορρίφθηκε με συνοπτικές διαδικασίες.

Posted in θρησκεία | 9 Σχόλια »

Δηλώσεις συμπαράστασης και τα κουλουβάχατα του Βατοπεδίου.

Posted by geysser στο Οκτώβριος 21, 2008

Κάποιοι από τους παλιότερους από σας, ίσως να θυμάστε τις περίφημες εκλογές του 1961, στην διάρκεια των οποίων, πλην των πολιτών αυτής της χώρας, δικαίωμα ψήφου απέκτησαν αίφνης τα…δέντρα και οι πεθαμένοι. Μια μικρή ιστορική αναδρομή δεν νομίζω ότι θα βλάψει όσους από σας δεν υπήρχαν για να ζήσουν αυτή την λαμπρή σελίδα της Δημοκρατικής Ιστορίας της Ελλάδος.
Περίπου ένα μήνα πριν τις προγραμματισμένες εκλογές της 29ης Οκτωβρίου του 1961, κι εν μέσω των εκλογικών μαγειρεμάτων του εκλογικού νόμου μεταξύ εκλογικού Καραμανλή (θείου) και μη-εκλογικού παλατιού (Παύλος, κατ’ουσίαν Φρειδεφρίκη), ο Γ.Παπανδρέου (Γ.Α.Π ο 1ος) ρίχνει την μεγάλη βόμβα και δημιουργεί την Ένωση Κέντρου, όχι για να δράσει ως αντιπολίτευση στην Ε.Ρ.Ε, αλλά για να καταγγείλει εκπονηθέν σχέδιο καλπονοθείας από την πλευρά του Καραμανλή. Ο Καραμανλής (θείος) τα κάνει απάνω του και, βλέποντας μια τρομακτικά γρήγορη συσπείρωση των πολιτών γύρω από την νεοσυσταθείσα Ένωση Κέντρου, επισπεύδει τις εκλογές. Ματαίως. Ο Γ.Α.Π ο 1ος φαίνεται ότι έχει πάρει φόρα και τίποτα δεν τον σταματά. Και τότε αποφασίζει ο Καραμανλής (είπαμε, θείος) να βάλει μπρος τα μεγάλα μέσα. Όπου «μεγάλα» βλέπε «εξωκοινοβουλευτικά» και δη «πραξικοπηματικά». Ο βασιλιάς διορίζει υπηρεσιακό πρωθυπουργό τον μέχρι πρότινος Αρχηγό του Στρατού Κωνσταντίνο Δόβα, ο οποίος, ελεγχθής κυρίως υπό του μυελού του και ουχί υπό του εγκεφάλου του – όπως, άλλωστε, όλοι οι καραβανάδες – εκπονεί το περίφημο «Σχέδιο Περικλής». Η τραγελαφική συνέχεια θα μπορούσε μόνο να αποτελεί θέμα θεατρικής επιθεώρησης.
Υπό την Δαμόκλειο Σπάθη της απειλής «όσοι δεν ψηφίσουν Ε.Ρ.Ε θα πάνε εξορία», πολίτες ψηφίζουν φανερά έξω από το παραβάν, πεθαμένοι προσέρχονται στις κάλπες, διευθύνσεις που αντιστοιχούν σε πάρκα εμφανίζονται στους εκλογικούς καταλόγους, χωρικοί ρίχνουν τον φάκελο δύο και τρεις φορές, σε διαφορετικά εκλογικά τμήματα. Κατά την καταμέτρηση, ολόκληρες εκλογικές περιφέρειες δίνουν κωμικοτραγικά ποσοστά, μερικές μάλιστα δίνουν 100% στην Ε.Ρ.Ε. Ο Περικλής τα κατάφερε μια χαρά, δίνοντας τελικό ποσοστό στην Δεξιά 50,81%.
Γιατί τα γράφω όλα αυτά, θα μου πείτε. Η νοθεία που πρόκειται να σας περιγράψω πιό κάτω δεν αφορά εκλογές, και οι απειλές δεν αφορούν εξορία αλλά το ίδιο το πυρ το εξώτερον. Για άλλη μια φορά όμως οι πεθαμένοι βγαίνουν στο σεργιάνι και, εκτός από ψήφο, ρίχνουν υπογραφές σε δηλώσεις συμπαράστασης. Κι εξηγούμαι.
Από τις 3 Οκτωβρίου, στον κόμβο http://www.petitiononline.com , έχει αναρτηθεί δήλωση συμπαράστασης υπέρ της Μονής Βατοπεδίου, «ίνα αρθεί η άδικος συκοφαντική επίθεσις κατά της Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπεδίου» (τούτο το τελευταίο είναι δικό μου, μην περιμένετε να το δείτε πουθενά). Μέχρι στιγμής, η δήλωση έχει συγκεντρώσει 257 υπογραφές, επιφανών ανδρών και γυναικών, από την Ελλάδα και το εξωτερικό, προσωπικοτήτων όπως η Άντζελα Δημητρίου – μεγίστη αοιδός – και η Καλομοίρα. Αφήνοντας κατά μέρος το γεγονός ότι σχεδόν οι μισές υπογραφές είναι voided (εις την καθομιλουμένη, έχουν σβηστεί), το πραγματικά εντυπωσιακό είναι ότι φαίνεται να έχει υπογράψει, και μάλιστα δύο φορές, ο Ηλίας Πετρόπουλος από το Παρίσι, μία μαζί με την γυναίκα του Μαίρη Κουκουλέ, και μία μόνος του. Που το εντυπωσιακό; Πολύ απλά, ο καταπληκτικός αυτός συγγραφέας και λαογράφος, δηλωμένος άθεος και αντιθεϊστής (θαυμάστε την επίθεσή του κατά της Εκκλησίας στο βιβλίο του «Η Ονοματοθεσία Οδών και Πλατειών», 1995), έχει πεθάνει από το 2003!!!
Δύο εξηγήσεις υπάρχουν: ή ότι βρισκόμαστε μπροστά σε καθαρή περίπτωση ενός πραγματικά αηδιαστικού ψέματος, ή ότι η Εκκλησία, μαζί με το μονοπώλιο θαυμάτων, κατέχει και την πατέντα για την επικοινωνία με τον άλλο κόσμο, απ’όπου κατάφερε να πάρει την υπογραφή του αγαπητού αυτού συγγραφέα, ο οποίος, δίχως άλλο, σιγοψήνεται στα καμίνια της Κόλασης. Αφήνω σε σας να κρίνετε ποια από τις δύο αυτές εξηγήσεις είναι η πιό πιθανή.

Posted in επικαιρότητα, θρησκεία | 6 Σχόλια »

Και τώρα…τι;

Posted by geysser στο Ιανουαρίου 28, 2008

Κόντρα στις αποφάσεις μου για την συγκεκριμένη στιγμή – δεν είναι η μόνη υπόσχεση που έχω δώσει και δεν έχω κρατήσει – θα αφήσω το ρεύμα της επικαιρότητας να με παρασύρει και θα ασχοληθώ μαζί της, έστω και για λίγο. Ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος πλην Φλωρίνης – η Φλώρινα είναι αλλουνού παπά ευαγγέλιο – Χριστόδουλος, κατά κόσμον Χριστόδουλος Παρασκευαΐδης, πέθανε.Τα «εκοιμήθη» και τα περί «γειτονιάς των αγγέλων» θα τα αφήσω για τους ρομαντικούς. Γύρω στις τρεις τα ξημερώματα έπεσε σε κώμα και πέντε και τέταρτο τελείωσε η ιστορία. Πιθανότατα δεν κατάλαβε τίποτα. Πέθανε λοιπόν. Και τώρα…τι;
Σενάρια διαδοχής υπάρχουν πολλά, και είχαν φουντώσει από την εποχή που έγινε φανερό ότι μάλλον δεν την γλιτώνει. Στην τελική ευθεία δύο μεγάλα ονόματα: ο Μονεμβασίας και Σπάρτης Ευστάθιος και ο Δημητριάδος Ιγνάτιος. Τσόντα και ο Θεσσαλονίκης Άνθιμος αλλά, ευτυχώς, χωρίς πολλές ελπίδες. Πηγές εκ των έσω μου λένε ότι ο Ευστάθιος φορτσάρει για το νήμα, χωρίς όμως να αποκλείεται ρελάνς στα τελευταία εκατό μέτρα από τον Ιγνάτιο. Όπως και να έχει, η αιματοχυσία μοιάζει αναπόφευκτη.
Προσωπικά δεν με ενδιαφέρει καθόλου ούτε το έργο του Χριστόδουλου ούτε το έργο της εκκλησίας. Καίρια θέματα έμειναν στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας και επί των ημερών του -χαρακτηριστικά αναφέρω το θέμα του διαχωρισμού Κράτους και Εκκλησίας – και, απ’ ότι φαίνεται, θα συνεχίζουν να μαζεύουν σκόνη και επι των ημερών του διαδόχου του. Την ώρα που εκείνος μάζευε υπογραφές για τις ταυτότητες, το Σύστημα Υγείας βρισκόταν υπό κατάρρευση – και ακόμα βρίσκεται – , η G700 γεννιόταν με αφόρητους πόνους από την μαμά πατρίδα, οι καρχαρίες ακόνιζαν τα δόντια τους. Είναι χαρακτηριστικό της Εκκλησίας να μην ασχολείται με πραγματικά σοβαρά ζητήματα. Γιατί λοιπόν να με ενδιαφέρει ποιος θα στρογγυλοκαθίσει τον τροφαντό πισινό του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο;
Δυστυχώς, η Ιεραρχία της εκκλησίας ασκεί τρομερή επιρροή στην ζωή του Νεοέλληνα πολίτη. Ως εκ τούτου, έχω συγκεκριμένες απαιτήσεις από τον διάδοχο. Πρωτίστως, να μην έχει μεγάλο στόμα. Είναι γνωστές οι δηλώσεις του Ταλιμπάν Ανθίμου και αποτελούν παράδειγμα προς αποφυγή. Απαιτώ ο διάδοχος να έχει σύγχρονη νοοτροπία. Το «ελάτε και με τα σκουλαρίκια» δεν μου λέει απολύτως τίποτα, από την στιγμή που δεν υπάρχει κατανόηση για τις ανθρώπινες ελευθερίες. Απαιτώ ταπεινότητα και όχι «hype» του τύπου «σας πάω». Απαιτώ σοβαρότητα και όχι λάβαρα της Αγίας Λαύρας και ανέκδοτα. Απαιτώ ευρυμάθεια και όχι δηλώσεις του τύπου «δεν ήξερα ότι είχαμε Χούντα επειδή διάβαζα».
Ο Χριστόδουλος πέθανε, και οι νεκροί πρέπει να μένουν με τους νεκρούς. Ούτε τον συμπαθούσα ούτε τον αντιπαθούσα. Αδιαφορώ πλήρως. Τώρα όμως που έμεινε κενή η θέση της κεφαλής της εκκλησίας, είναι ευκαιρία να γίνει μια πραγματική στροφή εκσυγχρονισμού. Ευσεβείς πόθοι, θα πείτε κάποιοι. Η ελπίδα όμως πεθαίνει πάντα τελευταία (και το νεύρο κουρελιάζεται πρώτο).

Posted in επικαιρότητα, θρησκεία | 2 Σχόλια »

Ηθική και Θρησκεία

Posted by geysser στο Δεκέμβριος 8, 2007

Από τα πιό κλασικά ερωτήματα των θεϊστών απέναντι στους αθεϊστές, είναι η σύνδεση θρησκείας και ηθικής. O Ντοστογιέφσκι το είχε διατυπώσει – με μια κάπως μοιρολατρική διάθεση – στους «Αδερφούς Καραμαζόφ» : «Αν ο Θεός είναι νεκρός, όλα επιτρέπονται». Με κάπως μεταμοντέρνα διάθεση και με μια δόση ψυχολογίας, οι θεϊστές ρωτούν το εξής: «Ας υποθέσουμε ότι, όντως, όλα τα περί Θεού είναι αποκύημα της φαντασίας μας. Ας υποθέσουμε ότι οι Γραφές όντως είναι μυθολογία. Τότε, πως διαχωρίζουμε το καλό από το κακό; Πως ξέρουμε ότι πρέπει να είμαστε καλοί απέναντι στους άλλους; Ποια η εγγύηση ότι θα συνεχίσουμε να είμαστε ηθικοί;»
Καταρχήν πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Κανείς δεν έχει αντίρρηση ότι οι βάσεις των τριών αβραμικών θρησκειών που κατέχουν σήμερα το μεγαλύτερο ποσοστό στον κόσμο (Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός και μουσουλμανισμός) είναι τα ιερά κείμενά τους. Αν και τα τελευταία χρόνια υπάρχει κάποια προσπάθεια να αποσυνδεθούν οι Γραφές από την πίστη και την θρησκεία, το όλο εγχείρημα αποδεικνύεται συχνά σαθρό, έωλο και ανάξιο λόγου – κλασικά παραδείγματα ο δημιουργισμός και ο ευφυής σχεδιασμός.Δεν θα σταθώ στον Ινδουισμό ή στον Βουδισμό, απλούστατα γιατί είναι δύσκολο να τα αντιμετωπίσει κανείς σαν θρησκείες με την αυστηρή έννοια του όρου, ενώ πιό πολύ εκλαμβάνονται σαν φιλοσοφικά συστήματα – όσο τρελά ή τραγελαφικά και να είναι. Προσπαθώντας λοιπόν να εξετάσουμε το παραπάνω ερώτημα, πρέπει να δούμε πως προβάλλεται η ηθική μέσα από τα κείμενα αυτά.
Αναλύοντας την Βίβλο από πλευράς ηθικής, τα νέα δεν είναι καθόλου ευχάριστα. Καταρχήν η ιδέα του περιούσιου λαού είναι ηθικώς αμφισβητήσιμη – αν όχι απορριπτέα. Ολοφάνερα ρατσιστική και ενάντια στις αρχές του ανθρωπισμού, η ιδέα ότι είσαι το «αγαπημένο παιδί» μιας ανώτερης ύπαρξης μιλάει κατευθείαν στον εγωισμό, στο σολιψισμό και εν τέλει στον μαζοχισμό μιας ομάδας, συχνά με τραγικά αποτελέσματα. Ο Θεός διατάζει τον Ιησού του Ναυή να εξαφανίσει από προσώπου γης τους Αμαληκίτες, να κατασφάξει νέους, γέρους και παιδιά, να σκλαβώσει τις γυναίκες, να αρπάξει τα ζώα και τα πλούτη τους. Η δικαιολογία; «Αυτή είναι η γη που σας έχω υποσχεθεί». Ποιος θα μπορούσε να εκλάβει κάτι τέτοιο ως «ηθικό»;
Στην ιστορία του Λωτ βρίσκουμε κάτι άλλο, εξίσου – αν όχι περισσότερο – ανατριχιαστικό. Δύο άγγελοι επισκέπτονται τον Λωτ και αυτός τους προσκαλεί να δειπνήσουν και να ξεκουραστούν. Οι «πονηροί» Σοδομίτες περικυκλώνουν την σκηνή του και απαιτούν να τους παραδώσει τους δύο ξένους «για να τους γνωρίσουν» – νομίζω πως το νόημα της «γνωριμίας» είναι σαφές. Και ακολουθεί η φρικιαστική απάντηση του Λωτ: «Μην πειράξετε αυτούς τους δυο ανθρώπους, γιατί είναι καλεσμένοι μου. Να, στην σκηνή μου είναι οι δυο κόρες μου, που δεν έχουν γνωρίσει ακόμη άντρα. Αυτές να τις πάρετε να να τις μεταχειριστείτε όπως επιθυμείτε. Τους δυο ξένους όμως μην τους πειράξετε, γιατί είναι υπό την προστασία μου». Ποιος άνθρωπος με στοιχειώδη αίσθηση της ανθρωπιάς θα έδινε ανερυθρίαστα τις κόρες του σε μια ομάδα από βιαστές, παιδεραστές και δολοφόνους; Ευτυχώς ο Λωτ δεν πραγματοποίησε την πρότασή του – ο Θεός τύφλωσε τους Σοδομίτες – αλλά δεν νομίζω ότι υπάρχει αντίρρηση πως αυτός ο άνθρωπος, στην σημερινή εποχή, θα κατέληγε με συνοπτικές διαδικασίες στα μπουντρούμια του Σινγκ Σινγκ. Πως λοιπόν αποτελεί ηθικό πρότυπο;
Ο ακρογωνιαίος λίθος της Παλαιάς Διαθήκης, η θυσία του Αβραάμ, αποτελεί άλλον έναν ηθικό τραγέλαφο ο οποίος εκλαμβάνεται σαν ύψιστο αγαθό. Πέρα από το ψυχολογικό σοκ που μπορεί να υποστεί ένα παιδί στην θέα ενός μαχαιριού που απειλεί να του κόψει τον λαιμό, η ίδια η στάση του Αβραάμ απέναντι στο όλο θέμα προκαλεί έκπληξη, Πως μπορεί ένας πατέρας να συμφωνήσει σε μια τόσο απεχθή πράξη, έστω και μετά από δισταγμό; Και ποιος ηθικός Θεός θα υπέβαλλε σε τέτοιο ψυχολογικό μαρτύριο ένα παιδί, μόνο και μόνο για να αποκαλύψει στο τέλος ότι «άλλαξε γνώμη»;
Η θέση της γυναίκας στην Παλαιά Διαθήκη μόνο οργή προκαλεί, και βασίζεται σε κάτι τόσο τετριμμένο και άχρηστο, όσο ο παρθενικός υμένας. «Αν μια γυναίκα δεν είναι παρθένα την στιγμή που θα παντρευτεί, να συρθεί στο κατώφλι του πατρικού της κι εκεί οι άντρες της πόλης να την σκοτώσουν με πέτρες», λέει το Δευτερονόμιο.Και στους Αριθμούς: «Σκοτώστε όλους τους άντρες, τα παιδιά και όσες δεν είναι παρθένες. Αλλά αυτές που είναι, κρατήστε τις για τους εαυτούς σας». Προκαλώ κάποιον να δικαιολογήσει ηθικά όλα τα παραπάνω – οι γυναίκες σίγουρα θα δυσκολευτούν.
Στην Καινή Διαθήκη τα πράγματα σαφώς καλυτερεύουν, αλλά εισάγεται ίσως η πιό φρικιαστική έννοια όλης της θρησκείας: η Κόλαση. Βλέπετε, μπορεί να έχετε επιλογή ως προς την πίστη σας – ο κίνδυνος να χάσετε το κεφάλι σας έχει μειωθεί δραματικά – αλλά όσοι δεν πιστεύουν, ας ετοιμάζονται για ένα μαρτύριο από το οποίο δεν υπάρχει σωτηρία. Πολύ θα ήθελα να ξέρω τι είδους επιλογή ή ελευθερία επιλογής είναι αυτό. Και πολύ θα ήθελα να ξέρω τα ηθικά κριτήρια ενός Θεού που λέει «έχεις ελευθερία επιλογής, αλλά αν δεν συμφωνήσεις μαζί μου, της πάτησες!».
Στις Επιστολές των Αποστόλων, πολλές φορές δεν βλέπουμε κάτι διαφορετικό ή ριζοσπαστικό. Κι εκεί η θέση της γυναίκας είναι ανύπαρκτη, τα «ανυπάκουα παιδιά» πρέπει να θανατώνονται – προς έκπληξή μας, κάτι τέτοιο υποστηρίζει και ο Ιησούς! – η σκλαβιά επιτρέπεται. Ευτυχώς που η γελοιοδέστατη εντολή όλων, η διατήρηση του Σαββάτου, φαίνεται να καταργείται.
Το Κοράνι, το Τόρα και το Χαντίθ δεν λένε στην ουσία κάτι διαφορετικό, αλλά μερικές φορές παρουσιάζουν κάποιες ανατριχιαστικές επεκτάσεις. Εκεί δεν φτάνει η δολοφονία κάποιου που αλλάζει πίστη. Πρέπει αυτή η εκτέλεση να γίνει δι’ αποκεφαλισμού. Επίσης προβλέπουν τον ακρωτηριασμό μέσω περιτομής, ή το ανατριχιαστικό ανάλογο για τις γυναίκες, την κλειτοριδεκτομή.
Μπορούμε συνεπώς να αντλήσουμε ηθική από τις Γραφές ή τα ιερά κείμενα των επικρατέστερων θρησκειών; Δεν ξέρω για σας, αλλά προσωπικά δεν μπορώ να δεχθώ σαν ηθικό πρότυπο έναν Θεό που φαίνεται να επιβάλλει την σκλαβιά, τον φόνο, τον ακρωτηριασμό, την μισαλλοδοξία, τις φυλετικές διακρίσεις, την μαστροπεία, την παιδεραστία ή την παιδοκτονία. Από που λοιπόν πρέπει να αντλήσω την ηθική μου;
Δεν χρειάζομαι άνωθεν άδεια για να δείξω αλληλεγγύη σε κάποιον που υποφέρει. Η συνεργασία μεταξύ ανθρώπων, η ανθρώπινη αντιμετώπιση, η αλληλοϋποστήριξη, η βοήθεια ενάντια στην αδυναμία – όλα είναι δυνατότητες που πηγάζουν από την δαρβινική κληρονομιά μας ως είδος. Το να φανώ χρήσιμος σε κάποιον βοηθάει στην επιβίωσή μου γιατί μπορεί αυτός ο κάποιος να φανεί χρήσιμος σε μένα. Το να συνεργαστώ με κάποιον βοηθάει την επίτευξη των στόχων μου. Το να σεβαστώ κάποιον αυξάνει τις πιθανότητες να μου δείξει εμπιστοσύνη και να συνεργαστεί μαζί μου. Το λιγότερο που θα χρειαστώ για να ασκήσω αυτά τα ανθρώπινα καθήκοντά μου, είναι ένας θεϊκός Big Brother, μια ουράνια απολυταρχία που δεν μου αφήνει κανένα, μα κανένα περιθώριο κρίσης, επιλογής ή άμυνας.
Και κάτι τελευταίο. Για όσους πουν «μα υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν το καλό εμπνευσμένοι από την θρησκεία τους», θα αντιτάξω τα λόγια του Stephen Weinberg: «Οι καλοί άνθρωποι κάνουν καλά πράγματα. Οι κακοί άνθρωποι κάνουν κακά πράγματα. Μα μόνο η θρησκεία μπορεί να κάνει έναν καλό άνθρωπο να κάνει κακά πράγματα».

Posted in θρησκεία | 9 Σχόλια »

Εγώ την έχω μεγαλύτερη απο σένα (την πίστη μου)

Posted by geysser στο Σεπτεμβρίου 26, 2007

Το παρακάτω τραγελαφικό συνέβη σήμερα στην ορκωμοσία της νέας Βουλής, αλλά αμφιβάλλω αν το πρόσεξε κανείς ώστε να σχολιαστεί. Μετά την αρχική δοξολογία – ομολογώ ότι είμαι λίγο άσχετος ως προς το τυπικό της ορκωμοσίας – ο Μητροπολίτης κατεβαίνει από το βήμα και ραντίζει τους βουλευτές με το ματσάκι βασιλικού (ο οποίος, παλιότερα, νόμιζα πως ήταν μαϊντανός), ενώ ένας δίπλα του επαναλαμβάνει διαρκώς ευχές από το Ευαγγέλιο. Τυπικά, λόγω του αριθμού των βουλευτών, ο Μητροπολίτης δεν εκτελεί την διαδικασία στον καθέναν από τους βουλευτές. Απλά, ευλογεί δειγματοληπτικά δυο-τρεις από την πρώτη σειρά, και κατόπιν εκσφενδονίζει το αγίασμα όσο πιο μακριά μπορεί, με την ελπίδα να πιάσει και τις πίσω σειρές. Κι εκεί ακριβώς βλέπω το καταπληκτικό: ο Πρόεδρος του ΛΑ.Ο.Σ σηκώνεται γρήγορα από τις πίσω θέσεις που εδρεύει το κόμμα του, τρέχει μπροστά, στριμώχνεται ανάμεσα στον Γιωργάκη και στον Σημίτη και ο Μητροπολίτης τον ευλογεί προσωπικώς! Κατόπιν του παραδοσιακού ασπασμού της δεξιάς, επιστρέφει στην θέση του και πάλι τρέχοντας, ενώ η διαδικασία συνεχίζεται!
Πέραν του κωμικού της όλης σκηνής, το περιστατικό δεν μπόρεσε να μη μου θυμίσει τις groupies του Prisley ή τα δεκαεξάχρονα (φλέβες κόπτoντα) του Sakis. Σε μια σύγχρονη, ευρωπαϊκή χώρα που ασπάζεται τις αρχές της Δημοκρατίας, αν μη τι άλλο, η σοβαρότητα είναι βασική επιταγή. Δεν μπορώ να αισθανθώ τίποτε άλλο από ντροπή και απέχθεια μπροστά στο συγκεκριμένο σκηνικό, όπου ένας βουλευτής, θεματοφύλακας, υποτίθεται, του Νόμου και του Συντάγματος, πλειοδοτεί απροκάλυπτα, τόσο σε εθνικοφροσύνη όσο και σε θρησκευτικό συναίσθημα, εκλιπαρώντας σχεδόν γονυπετής για ένα βασιλικού αρώματος ιερατικό αυτόγραφο. Αντιπαρέρχομαι τον εξευτελισμό της δοξολογίας, του παπαδαριού, του βασιλικού και των εξαπτέρυγων στο λίκνο των δημοκρατικών θεσμών, μόνο και μόνο γιατί πρόκειται για μια συνηθισμένη εικόνα από την οποία δύσκολα θα ξεφύγουμε, και στέκομαι στον Γεώργιο Καρατζαφέρη και στην εικόνα του, η οποία αρκεί για να κολλήσει στην πλάτη της Ελλάδας άλλο ένα ρεζιλίκι.
Ξέρω… Εμφανίζω εικόνα προκατάληψης ενάντια στο ΛΑ.Ο.Σ, στον αρχηγό του και στα στελέχη του. Όχι, κύριοι. Δεν το αρνούμαι. Είμαι ενάντια στην είσοδό τους στην Βουλή. Τους θεωρώ επικίνδυνους. Τους θεωρώ εθνικιστές και φονταμενταλιστές. Τους θεωρώ σκοταδιστές. Έχοντας ήσυχη την συνείδησή μου, και θεωρώντας ακέραιη την ιδεολογία μου, περιμένω την fatwa τους.

Posted in επικαιρότητα, θρησκεία | 5 Σχόλια »